ปรสิต “ปลาคราฟ”

“ปรสิต” มาเจาะปัญหาเรื่อง “ปรสิตปลาคราฟ” กันนะคะ ซึ่งมีหลายชนิด ที่ก่อให้เกิดกับ อาการของปลาแตกต่างกันออกไป เช่น สังเกตเห็น ปรสิต ที่ตัวปลา หรือเหงือกปลา เป็นต้น ส่วนแนวทางการป้องกัน และการรักษาปรสิตปลาคราฟ ที่พบมีหลายชนิด อาทิเช่น เห็บปลา ปลิงใส หนอนสมอ อี๊ก หรือโรคจุดขาว เป็นต้น

“เห็บปลา” จะสังเกตเห็นจากผิวบนตัวปลา เห็บปลามีลักษณะกลม มีตาเด่น ส่วนของปากเจริญมาก ซึ่งใช้เกาะติดตัวปลานั่นเองค่ะ เห็บปลา ยังสามารถย้ายที่บนตัวปลาคราฟได้อย่างง่ายดาย ก่อให้เกิดการระคายเคือง ปลาจะพยายามถูตัวกับสิ่งต่าง ๆ เพื่อที่จะถูเอาเห็บออก ปลาบางตัวก็กระโดเหนือน้ำ เพื่อที่จะเอาเห็บออก เห็บนี้จะดูดเลือด และของเหลวออกจาก ตัวปลาคราฟผ่านทางผิวหนัง บางครั้งอาจอยู่ที่ครีบ เห็บปลาสามารถนำไปสู่โรคอื่น ๆ และอาจก่อให้เกิดการติดเชื้อแบคทีเรียตามมาที่แผลอีกด้วยค่ะ 

ปรสิตปลาทอง

ปรสิต คืออะไร??

ปรสิต เป็นสิ่งมีชีวิตที่ดำรงด้วยการอาศัยอยู่ในสิ่งมีชีวิตอื่น แล้วเป็นฝ่ายได้ผลประโยชน์ และอีกฝ่ายเสียประโชน์ ฝ่ายที่ถูก “ปรสิต” อาศัยอยู่เรียกว่า โฮสต์ (Host) ยกตัวอย่างเช่น พยาธิเมื่ออยู่ในร่างกายของสิ่งมีชีวิตอื่น มันจะดูดอาหารจากสิ่งมีชีวิตที่มันอาศัยอยู่ และอาจทำให้สิ่งมีชีวิตที่มันอาศัยอยู่เกิดโรค เราเรียกพยาธิว่าเป็น ปรสิต และเรียกสิ่งที่มีชีวิตที่มันอาศัยอยู่ว่า “โฮสต์” นั่นเองค่ะ

ปรสิต ปลาคาร์ฟมีกี่กลุ่ม ?

ปรสิตที่ทำให้เกิดโรคมี 3 กลุ่มหลัก คือ

  • โปรโตซัว ตัวอย่างโปรโตซัวที่ทำให้เกิดโรคได้บ่อย ได้แก่ เชื้อบิด อะมีบา เชื้อมาลาเรีย เชื้อพยาธิช่องคลอด และทริโคโมแนส
  • พยาธิ
  • กลุ่มเชื้อที่เป็นพาหะภายนอก ได้แก่ เห็บ เหา ไร โลน เลือด
ปรสิตเห็บปลา

ปรสิต ที่เรามักจะเห็นกันบ่อยๆ คือ ปริสิตที่อยู่ในปลาคราฟ ซึ๋งกลุ่มคนรักปลาคราฟ จะต้องมีการศึกษาและเรียนรู้วิธีการป้องกัน กับ ปรสิตในปลาคราฟ กันอย่างแนนอน

การป้องกันและการรักษา :

  • ใช้ดิมิลิน (Dimilin) ในอัตราส่วน 0.5 -1.5 ช้อนชา ปาดเรียบ ต่อปริมาตรน้ำ 1,000 ลิตร (1 ตัน) ควรผสมก่อนแล้วค่อย ๆ เทลงบ่อกรอง **อย่าให้ถูกตัวปลาโดยตรง (ใส่วันที่ 1,4,7,14,21,28)
  • แช่ปลา ในสารละลายด่างทับทิม (โปรแตสเซียมเปอแมงกาเนต) ในอัตราส่วน 1 กรัม ต่อน้ำ 10 ลิตร นานประมาณ 15-30 นาที แล้วจึงย้ายปลาไปใส่น้ำสะอาด
  • ใช้แหนบคีบเห็บปลาออกจากตัวปลา หากพยาธิชนิดนี้เกาะแน่นเกินไปให้หยดน้ำเกลือเข้มข้นประมาณ 1-2 หยด ลงบนตัวพยาธิแล้วจึงใช้แหนบคีบดึงออก พยาธิจะหลุดออกโดยง่าย
  • การกำจักเห็บปลาที่เกิดขึ้นในบ่อ ทำได้โยการตากบ่อให้แห้งแล้วโรยปูนขาวให้ทั่วบ่อ

ปริสิต ปลาคารฟ เป็นปลิงใส

ปลิงใสปลาคราฟ ที่มีพยาธิปลิงใสเกาะจะมีอาการว่ายน้ำทุรนทุราย ลอยตัวตามผิวน้ำ ผอม กระพุ้งแก้มเปิดปิดเร็วกว่าปกติ หรืออาจจะมีแผลเล็กเท่าปลายเข็มหมุดกระจายอยู่ทั่วลำตัว ซึ่งหากเป็นการติดโรคในขั้นรุนแรงอาจมองเห็นเหมือนกับว่า ปลาคราฟมีขนสีขาวสั้น ๆ อยู่ตามลำตัว ซึ่งจะทำให้ปลาตายได้ค่ะค่ะ โดยพบว่าปลาเกือบทุกชนิดเป็นโรคนี้ได้ทั้งนั้น นี่เป็นตัวอย่างที่นำมาบอกเล่ากันค่ะ

การป้องกันและการรักษา :

  • ใช่ฟอร์มาลิน จำนวน 25-40 ซีซี ต่อน้ำ 1,000 ลิตร แช่นาน 24 ชั่วโมง
  • ใช้ดิมิลิน จำนวน 0.5-1.5 ช้อนชา ปาดเรียบ ต่อน้ำ 1,000 ลิตร แช่นาน 24 ชั่วโมง

ปริสิต ปลาคารฟ เป็นหนอนสมอ

หนอนสมอ เป็นพยาธิที่มักเสมอในปลาน้ำจืด หนอนสมอตัวเมียมักพบเกาะอยู่ตาม ผิวของปลาคราฟ โดยเฉพาะบริเวณโคนครีบ ตัวเมียที่โตเต็มวัยจะมีลักษณะลำตัวยาวคล้ายหนอน ที่ส่วนหัวมีอวัยวะสำหรับยืดเกาะกับผอวหนังปลาค่ะ ซึ่งจะมีรูปร่างคล้ายกับ สมอเรือ เราจะเห็นเฉพาะส่วนลำตัวที่มีลักษณะคล้ายหนอน ซึ่งตอนปลายมีถุงไข่อยู่ 1 คู่ โผล่ออกมาจากผิวหนังของปลาค่ะ ส่วนที่เป็นอวัยวะยึดเกาะคล้ายสมอจะแตกแขนง และแทลทะลุลงไปใต้ผิวหนังลึกถึงชั้นกล้ามเนื้อ พยาธิชนิดนี้จะดูดกอนเนื้อเยื่อของปลา ทำให้เกิดเป็นแผลขนาดใหญ่ได้ ปลาที่มีหนอนสมอเกาะอยู่มักมีแผลตกเลือด เต็มตัว และมีอาการระคายเคือง ปลาคราฟที่เป็นโรค มักผอมลงจนผิดปกติ ถ้าเกิดโรคนี้ในปลาขนาดเล็ก อาจทำให้ปลาตายได้ค่ะ ปลาที่เป็นโรคนี้มีหลายชนิด ได้แก่ ปลาแรด ปลากระพงขาว ปลาบู่ ปลาตะเพียนขาว ปลาทอง ปลามิดไนท์ และปลาคราฟ เป็นต้นค่ะ

การป้องกันและการรักษา :

  • ควรย้ายปลาที่มีหนอนสมอเกาะอยู่ไปไว้บ่ออื่นประมาณ 3-4 สัปดาห์ ทั้งนี้เพื่อกันไม่ให้ตัวอ่อนของหนอนสมอที่เพิ่งออกเป็นตัวมีที่ยึดเกาะ ถ้าหนอนสมอหาที่ยึกเกาะไม่ได้ก็จะทำให้ตายลงไปเองได้ค่ะ
  • ใช้ดิมิลิน (Dimilin) ในอัตราส่วน 0.5 -1.5 ช้อนชา ปาดเรียบ ต่อปริมาตรน้ำ 1,000 ลิตร (1 ตัน) ควรผสมก่อนแล้วค่อย ๆ เทลงบ่อกรอง **อย่าให้ถูกตัวปลาโดยตรง (ใส่วันที่ 1,4,7,14,21,28)
  • การกำจัดหนอนสมอในบ่อที่ไม่มีปลาอยู่แล้ว สามารถกำจัดให้หมดไปได้ โดยการละลายดิมิลิน 0.5-1.5 ช้อนชา ต่อน้ำ 1,000 ลิตร แล้วสาดลงไปในบ่อให้ทั่ว ทิ้งไว้ 1-2 อาทิตย์ แล้วจึงนำปลากลับมาเลี้ยงตามเดิมได้ค่ะ

อิ๊ก หรือโรคจุดขาว ปลาคราฟที่เป็นโรคจุดขาว จะมีจุดสีขาวขุ่นขนาดเท่าหัวหมุดเล็ก ๆ กระจายอยู่ทั่วลำตัวและครีบ สาเหตุของโรคนี้คือ โปรโตซัว ชนิดที่กินเซลล์ผิวหนังเป็นอาหาร เมื่อพยาธิโตเต็มที่จะออกจากตัวปลา โดยจมตัวลงสู่บริเวณก้นบ่อปลา และสร้างเกราะหุ้มตัว ต่อจากนั้นจะมีการแบ่งเซลล์เป็นตัวอ่อนจำนวนมากภายในเกราะนั้น เมื่อสภาวะแวะล้อมภายนอกเหมาะสมเกราะหุ้มตัวจะแตกออก และตัวอ่อนของพยาธิจะว่ายน้ำเข้าเกาะตามผิวหนังของปลาต่อไปค่ะ โรคนี้มักพบได้กับปลาได้หลายชนิด ได้แก่ ปลาสวาย ปลาดุก ปลาช่อน ปลานิล ปลาหมู ปลาคราฟ ฯลฯ

การป้องกันและการรักษา :

ยังไม่มีวิธีกำจัดกำจัดปริสตที่ฝังอยู่ใต้ผิวหนังได้เต็มที่ แต่วิธีการที่ควรทำคือ การทำลายตัวอ่อนในน้ำหรือทำลายตัวแก่ขณะว่ายน้ำอิสระ โดยการทำตามขั้นตอนต่อไปนี้

  • ใช่ฟอร์มาลิน 150-200 ซีซี ต่อน้ำ 1,000 ลิตร แช่ไว้นาน 1 ชั่วโมง สำหรับปลาขนาดใหญ่ หรือ 25-50 ซีซี ต่อน้ำ 1,000 ลิตร นาน 24 ชั่วโมง
  • ทิ้งน้ำไว้ 3-4 วัน เพื่อตัดวงจรชีวิตของ อี๊ก ระยะที่ออกจากเกราะและว่ายน้ำ ซึ่งเมื่อมีปลาที่เป็นเจ้าบ้านให้อาศัย ภายใน 3-4 วัน อี๊ก ก็จะตายค่ะ
  • ก่อนที่จะนำปลามาเลี้ยง ควรนำมากักกันก่อน ประมาณ 7-12 วัน เพื่อตรวจดูว่ามีเชื้อพยาธิติดมาหรือเปล่า เมื่อแน่ใจว่าไม่เป็นโรคแล้วจึงนำไปเลี้ยงต่อค่ะ
  • ป้องกันการลุกลามของโรคนี้ โดยวิธีการง่าย ๆ คือเมื่อปลาเป็นโรคควรย้ายปลาออกจากบ่อเลี้ยง หรือตู้แล้วนำไปรักษาในที่อื่น ใส่ฟอร์มาลิน 100-150 ซีซี ต่อนเำ 1,000 ลิตร ลงในบ่อเดิมเพื่อกำจัดปรสิตให้หมด แล้วจึงถ่ายเทน้ำทิ้งไป

ข้อควรรู้ ! กรณีที่ปลาเกิดโรคแล้วให้พิจารณารักษาโดยการใช้ยา ยาที่ใช้ในการรักษาปรสิตมีหลายประเภท ตั้งแต่สารฆ่าแมลง ฟอร์มาลิน หีือกีะทั่งการใช้เกลือ ทั้งนี้สิ่งที่ควรให้ความสนใจเป็นพิเศษในการใช้ยาหรือสารเคมีกับปลาเพื่อรักษา คือความเข้มข้น และระยะเวลา การแช่ปลาควรสังเกตอาการอย่างใกล้ชิดระหว่างการให้ยา การย้ายปลาบ่อเดิมอาจเป็นเรื่องจำเป็นเพื่อทำความสะอาดบ่อ หรือระบบกรอง รวมถึงการรักษาบางครั้งแาจมีการถ่ายน้ำบ่อย ๆ หากบ่อเลี้ยงของท่านมีขนาดใหญ่ก็ทำให้เปลืองค่าใช้จ่ายโดยไม่จำเป็น และเกิดความยุ่งยาดในการจัดการได้นั่นเองค่ะ

แนวทางการป้องกันและการรักษาควรทำตั้งแต่ตัวปลา บ่อปลา หรือตู้ปลาด้วย เพราะอย่าลืมว่า ปรสิต สามารถสืบพันธุ์ได้ด้วยนะคะ ซึ่งการป้องกันอย่างแรก คือ การอย่านำปลาคราฟที่ได้มาใหม่เข้าบ่อเดิม ให้พักปลาเพื่อดูอาการก่อนสัก 7-12 วันค่ะ เพื่อตรวจดูว่ามีปรสิตติดมาหรือเปล่า เมื่อแน่ใจว่าไม่เป็นโรคแล้วจึงนำไปเลี้ยงบ่อเดิมค่ะ และวันนี้ผู้เขียนมียาสำหรับรักษาปลาจากปรสิต หรือกำจัดปรสิต มาแนะนำนำค่ะ เพื่อให้เป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำหรับผู้เลี้ยงปลา นั่นเองค่ะ

Login